velikol.ru
1





Капма-каршы комплекс саннар

  • z= (а; b) булса (-а;-b) саны z санына капма-каршы сан дип атала һәм -z дип тамгалана. Димәк, -z= (-а;-b). Капма-каршы саннарның төп үзлеге:

  • z + (-z) = (0; 0) = 0. Аларга тиңдәш булган нокталар (0; 0) га карата симметрик булалар. Мәсәлән, z1 = (2;1) булса, -z1, = (-2;-1) була, z2 = (1;-1) булса, -z2=(-1;1)



Үзара иярешле комплекс саннар

  • Әгәр z = (а; b) булса, (а; -b) саны z ка иярешле комплекс сан дип атала һәм дип тамгалана. Димәк, =(а; - b). z һәм үзара иярешле комплекс саннар дип атала. Үзара иярешле комплекс саннарның суммасы һәм тапкырчыгышы һәрвакыт реаль сан була:

  • z+ = (2а; 0) = 2а R,

  • z = (а2 + Ь2; 0) = а2 + Ь2 R.

  • Үзара иярешле комплекс саннарга тиңдәш булган нок-талар Ох күчәренә симметрик урнашалар.



Алгебраик формада бирелгән комплекслы саннарны кушу.

  • z=(a; b) комлекс санын z=a+bi рәве-шендә язу аның алгебраик рәвеше дип атала.

  • z1=a+bi һәм z2=c+di комплекс саннарын кушканда реаль өлешләр аерым, ә уйланма берәмлек алдын-да торган коэффитцентлар аерым кушыла.

  • (a+bi)+(c+di)=(a+c)+(b+d)i

  • Берничә мисал карап үтик.



Алгебраик формада бирелгән комплекслы саннарны алу.

  • Ике комплекс санның аермасын тапканда реаль өлешләр аермасы реаль өлеш, аермасы уйланма өлешләр алдындагы коэффицентлар аермасы уйланма өлеш була.

  • (a+bi)-(c+di)=(a-c)+(b-d)i

  • Алгебраик формада бирелгән комплекс саннарны алуга берничә мисал.

  • (5+6i)-(3+7i)=(5-3)+(6-7)i=2-i

  • (2+i)-(9+i)=(2-9)+(1-1)i=-7+0i



Комплекс саннарны кушу һәм алуның геометрик мәгънәсе

  • z1= a1 + ib1, z2= a2 + ib2 өчен z1 + z2 = (a1+a2)+i(b1+b2). Күргәнебезчә, z1 + z2 санының геометрик сурәте яклары z1, һәм z2 векторлары булган



Комплекслы саннарны тапкырлау һәм бүлү

  • Алгебраик формада бирелгән комплекслы саннарны тапкырлауны икебуынны тапкырлау кагыйдәсе буенча башкарырга була. a+bi һәм c+di саннарын тапкырлыйк.

  • (a+bi)(c+di)=ac+adi+bci+bdi 2 =ac+(ad+bc)i+bdi 2

  • = -1 булганга күрә bdi 2= -bd була.

  • (a+bi)(c+di)=(ac-bd)+(ad+bc)i



  • z=(0; 1) уйланма саны уйланма берәмлек дип атала. Ул уйланма берәмлек i дип тамгаланыла.

  • Моңа кадәр бер санның да квадраты да тискәре сан була алмый иде. Ә комплекс саннар күплегендә = -1< 0 бу үзлек уйланма берәмлекнең төп үзлеге дип атала.

  • = -1< 0 үзлек уйланма берәмлекнең төп үзлеге

  • Ике комплекс сан реаль өлешләре үзара тигез, уйланма өлеш алдында торган коэфицентлар үзара тигез булса гына тигез комплекс саннар дип атала. a=c b=d булса, һәм бары тик шул очракта гына a+bi=c+di була.

  • Реаль саннар күплегендә 5>4 0<7 дип саннарны чагыштыра алабыз, ә комплекс саннарны чагыштыру мөмкин түгел.

  • Шулай итеп 2+3i яки 5-7i, һәм 0+2i яки 0+4i комплекс саннарын чагыштыра алмыйбыз.



  • z3=(-2; -3)

  • Күп вакытта теләсәсә нинди яссылык ноктасын радиус векторлар ярдәмендә күрсәтеп булмаганга теләсә нинди комплекс санны да радиус векторлар ярдәмендә күрсәтеп була. Комплекс саннар белән радиус векторлар арасында да үзара бер кыйммәтле тиңдәшлек бар дигән сүз.

  • Әгәр z комплекс саны z = (а, 0) булса, ул Ох күчәрендәге ноктага туры килә. Реаль саннар күплеге дә нәкъ шундый нокталар белән билгеләнә, шуңа күрә (а; 0) комплекс саны реаль а санга туры килә:

  • (а; 0)= а



  • Теләсә нинди реаль сан- уйланма өлеше 0 булган комплекс сан. Әгәр z= (0; b) бирелә, мондый комплекс сан Оу күчрендәге ноктага туры килә. Андый комплекс сан уйланма сан дип атала.

  • z1=(0; -1) z2=(0; -3)



Тискәре саннан тамыр алу. Дискриминантты тискәре сан булган квадрат тигезләмәләр чишү.